Neden başlamak kolay sürdürmek zor?

Bazı kararları verdiğimiz anda gözümüzde büyütürüz.

“Bundan sonra düzenli spor yapacağım.”

“Artık her gün çalışacağım.”

“Bu alışkanlığı uzun süre sürdüreceğim.”

Daha başlamadan yorulmuş gibi hissedebiliriz.

Neden başlamak kolay sürdürmek zor?

Oysa aynı davranışı gün gün yaşadığımızda, çoğu zaman tahmin ettiğimiz kadar zor olmadığını fark ederiz. Bunun önemli bir nedeni, beynimizin geleceği ve bugünü aynı şekilde işlememesidir.

Bir davranışı “önümüzdeki altı ay boyunca yapacağım” diye düşündüğümüzde, aslında henüz yaşanmamış onlarca, yüzlerce tekrarın yükünü bugüne taşırız. Beyin bunu yalnızca bir davranış olarak değil; devamlılık, sorumluluk, belirsizlik ve olası başarısızlıklarla birlikte değerlendirebilir.

“Ya sürdüremezsem?”

“Her gün bunu yapmak zorunda mıyım?”

“Ya bir gün aksatır ve tamamen bırakırsam?”

Bu düşünceler gelecekteki bir yükü şimdiki ana getirir. Özellikle hedefi bir zorunluluk gibi algıladığımızda stres yanıtı da güçlenebilir. Burada kortizolün de içinde olduğu stres sistemi devreye girer.

Üstelik gelecekte elde edeceğimiz ödül henüz uzaktayken, davranışın bugün gerektirdiği çaba oldukça gerçektir.

Örneğin “altı ay boyunca sağlıklı besleneceğim” dediğimizde, altı ay sonraki değişimi henüz yaşamıyoruz. Ama bugün ne yiyeceğimizi düşünmek, seçim yapmak ve bazı şeylerden vazgeçmek zorundayız.

Bu nedenle uzun vadeli hedef bazen motivasyon vermek yerine üzerimizde baskı yaratabilir.

Peki gün gün yaptığımızda ne değişiyor?

Beynin önüne yalnızca bir sonraki adım geliyor.

“Altı ay boyunca yapacağım” yerine “Bugün yapacağım.”

Bu küçük fark, zihinsel yükü ciddi biçimde değiştirebilir.

Bir de işin alışkanlık boyutu var.

Bir davranışı tekrar ettikçe beynimiz o davranışın kendisini ve sonucunu öğrenir. Dopamin sistemi burada önemli bir rol oynar. Dopamin yalnızca hazla ilişkili değildir; aynı zamanda beklenti, motivasyon ve öğrenme süreçlerinde rol oynar. Davranış tekrarlandıkça beyin, davranış ile sonucu arasındaki bağlantıyı daha iyi öğrenmeye başlar.

Başlangıçta “Kendimi spora gitmeye ikna etmeliyim” dediğimiz şey, bir süre sonra “Bugün spor günüm” haline gelebilir.

Yani davranış mutlaka tamamen kolaylaşmaz; fakat daha tanıdık hale gelir.

Bu nedenle sürdürülebilirlik her zaman güçlü bir iradeye sahip olmakla ilgili değildir.

Bazen mesele, geleceğin tamamını bugünden taşımamaktır.

Çünkü hayatı gerçekten yaşadığımız yer gelecek değil, bugündür. Beynimiz de değişimi çoğu zaman tek seferde değil, tekrarlar üzerinden öğrenir.

Bu yüzden uzun vadeli bir hedefin olabilir.

Ama onu her sabah yeniden bütün ağırlığıyla omuzlamak zorunda değilsin.

Bazen zihinsel olarak daha sağlıklı olan şey şudur:

“Bunu sonsuza kadar yapmak zorunda değilim. Bugün bir kez daha seçebilirim.”

Ve her “bir kez daha” dediğimizde, beynimiz için o davranış biraz daha tanıdık hale gelir.